Reach Us +44-1477412632
All submissions of the EM system will be redirected to Online Manuscript Submission System. Authors are requested to submit articles directly to Online Manuscript Submission System of respective journal.

A Prelimenary Study on Investigation of Purse Seine Bycatch Composition in the Southeastern Black Sea

Cemalettin Şahin*, Necati Hacımurtezaoğlu, Ahmet Mutlu Gözler, Ferhat Kalaycı, Ertuğrul Ağırbaş

Rize Üniversitesi, Su Ürünleri Fakültesi, Rize

Corresponding Author:
Dr. Cemalettin ŞAHİN
Rize Üniversitesi, Su Ürünleri Fakültesi
53100 Rize -TÜRKİYE
Tel: (+90 464) 223 31 59–117
Fax: (+90 464) 223 41 18
E-mail: [email protected]
 
Visit for more related articles at Journal of FisheriesSciences.com

Abstract

In this study totally eighteen fish species were captured in the samplings conducted with purse seine fishing boat in the East Black Sea region. In the samplings, two species as a target species, eight species as a chance species and eight species as a discard species were caught. In the fishing it was observed that target species have 91.09 % on an average, chance species have 7.89% on an average and discard species have 1.02 % on an average.

Key words

Target Species, Discard Species, Purse Seine, Black Sea

Giriş

Gırgır balıkçılığı Dünya ve Türkiye’deki su ürünleri avcılığının büyük bir kısmını oluşturmaktadır (Çelikkale ve ark. 1999). Bu av araçları genellikle sürü oluşturan balıkların etrafını çevirmek ve bunları ağ içerisinde toplamak suretiyle avlanmayı gerçekleştirir (Davis, F.M. 1958; Çelikkale ve ark., 1993). Türkiye’de denizlerden avlanan ürünle yaklaşık % 85–90 bu av araçlarıyla (gırgır, trol) sağlanmaktadır. Karadeniz’de ise bu oran daha da yüksektir (Çelikkale ve ark. 1999). Türkiye’de üretilen toplam su ürünleri miktarının % 71’i Karadeniz’den sağlanmakta. Doğu Karadeniz ise toplam üretimin % 48’ini oluşturmaktadır (Anonim, 2005). Bu üretimlerin denizel ortamdan alınmasında en büyük rol gırgır teknelerinindir.

Aktif av araçlarının avlanma prensiplerine göre hedeflenen türlerin dışında farklı türlerde avlanmaktadır. Bu durum tüm dünyada olduğu gibi ülkemiz stoklarının sürdürülebilirliği için önemlidir. Bu av araçlarının avladıkları ürün iki bileşen halinde değerlendirilir; Toplam av= Hedef tür + Hedef dışı türler olarak belirlenmektedir. Burada hedef dışı türlerde iki bileşenden oluşmaktadır. Ticari öneme sahip olan ve tamamen rastlantı sonucu avlanan (tesadüfî türler) ve ticari öneme sahip olmayan ya da hedef türün ekonomik olmayan boyları (ıskarta türler) şeklinde değerlendirilmektedir (Cook, 2001). Hedef dışı balık türlerinin ve miktarlarının belirlenmesi, balıkçılık yönetiminde hesaba katılmayan ölüm oranlarının tespitinde çok büyük önem arz etmektedir.

Dünyada 1980’li yıllar ile 1990’lı yılların başı arasında her yıl ortalama 27 milyon ton balığın denize atıldığı tahmin edilirken, bu değerin 1990’lı yılların ortalarında 20–22 milyon ton’a, 2004 yılında ise bu değerin 7,3 milyon ton’a düştüğü tahmin edilmektedir (Ayyıldız, 2006). Bu azalmanın, daha seçici av araçlarının kullanılması, zararlı av araçlarının kullanımının azalması ve ıskarta olarak atılan balıkların atılma yerine balık yemi olarak kullanılmasına bağlanmaktadır (Bjordal, 2002).

Dünyada bu konuyla ilgili çalışmalar ve tedbirler alınmaya başlanırken ülkemizde ise konu üzerinde detaylı çalışmalar yapılmamıştır. Yapılan bazı münferit çalışmalarda, Ege bölgesinin kuzeyinde gırgır ağlarında hedef dışı av (Ayyıldız, 2006), yine ege bölgesinde algarna takımlarının av kompozisyonu belirlenmesi (Aydın ve ark., 2005), uzatma ağlarının av verimi ve av kompozisyonu (Özdemir ve ark., 2005), deniz salyangozu avcılığı ve kıyı ekosisteme etkisi (Düzgüneş ve ark., 1997).

Karadeniz’de faaliyet gösteren gırgır tekneleri için hemen hemen hiçbir çalışma yoktur. Bu bağlamda bu çalışmada Doğu Karadeniz’deki gırgır teknelerinin av operasyonlarında yakalanan hedef dışı balık türlerini, miktarlarını ve total ava oranlarının belirlenmesi amaçlanmıştır.

Materyal ve Metod

Araştırma Doğu Karadeniz bölgesinin Rize kıyılarında faaliyet gösteren gırgır tekneleriyle gerçekleştirilmiştir (Şekil 1). Örneklemeler 21 aralık 2006, 15 ocak 2007 ve 16 ocak 2007 taraihlerinde iki faklı av teknesi ile gerçekleştirilmiştir. Araştırmada kullanılan iki teknenin tam boyları sırasıyla 28 m ve 19 m olup, motor güçleri ise 850 HP ve 550 HP’dir. Kullanılan ağlar 760 (1360 m) ve 495 (890 m) kulaç boyunda, 70 (125 m) ve 60 (100 m) kulaç derinliğe sahiptir.

fisheriessciences-Study-area

Şekil 1. Çalışma sahası
Figure 1. Study area

Örnekler 18 ve 22 m derinliklerden gerçekleştirilen av operasyonlarında sağlanmıştır. Örnekleme süresince toplam 3 farklı operasyon gerçekleştirilmiştir. İlk operasyonda hedef tür olarak hamsi (Engraulis encrasicolus), 2. ve 3. operasyonda hedef tür olarak istavrit (Trachurus mediterraneus) seçilmiştir. Avcılık sonrasında yakalanan hedef ve hedef dışı türler kasalara konmuş ve her operasyonda en az 3 kasa tartılarak toplam av miktarı hesaplanmıştır. Bir kasadan fazla olanlarda alt örnekleme yapılmış, bir kasadan az olanların tamamı örnek alınarak laboratuara incelenmek üzere getirilmiştir.

Laboratuara getirilen balıklar 1 mm hassasiyetli ölçüm tahtalarıyla ve 0,01 g hassasiyetli elektronik tartılarla ölçümleri yapılmıştır. Yakalanan bireylerin maksimum, minimum ve ortalama boyları hedef tür, hedef dışı tür ve ıskarta türler ayrı ayrı olmak üzere incelenmiştir.

Bulgular ve Tartışma

Doğu Karadeniz bölgesinin Rize kıyılarında faaliyet gösteren gırgır tekneleri ile yapılan örneklemelerde toplam 18 tür balık yakalanmıştır. Yakalanan balıkların 2’sini hedef türler, 8’ini tesadüfî avlanan türler ve geri kalan 8 türü de ıskarta türler oluşturmaktadır. Hedef tür olarak hamsi (Engraulis encrasicolus) ve İstavrit (Trachurus mediterraneus) yakalanmıştır. Tesadüfü olarak mezgit (Merlangius merlangus euxinus), zargana (Belone belone), izmarit (Spicara smaris), barbun (Mullus barbatus), palamut (Sarda sarda), tirsi (Alosa fallax nilotica), çinekop (Pomatomus saltatrix), kalkan (Psetta maxima) balıkları yakalanmıştır. Iskarta olarak ise vatoz (Raja clavata), trakonya (Trachinus draco), iskorpit (Scorpaena porcus), kurbağa balığı (Uronoscopus scaber), gelincik (Gaidropsarus mediterraneus), dil balığı (Solea nasuta), denizatı (Hippocampus hippocampus) ve deniziğnesi (Syngnathus spp) yakalanıp atıldığı görülmüştür (Slastenenko, 1956, Ekingen, 2004).

Gırgır ağlarıyla yapılan örneklemelerde I. operasyonda hedef tür % 92.2, tesadüfî tür % 7.0 ve ıskarta tür % 0.8 olarak belirlenmiştir. II. operasyonda hedef tür % 89.0, tesadüfi tür % 9.5, ıskarta tür % 1.5 ve III. operasyonda hedef tür % 90.4, tesadüfi tür % 8.4, ıskarta tür % 1.2 olarak tespit edilmiştir. Operasyonlarda elde edilen biyo-kütle miktarları Tablo 1’de verilmiştir. Yapılan üç operasyon birlikte değerlendirildiğinde ortalama olarak %91.1’ini hedef ürün, %7.9’unu tesadüfi ürün ve %1.0’sini ıskarta ürün oluşturmaktadır. (Şekil 2).

fisheriessciences-biomass-obtained

Tablo 1. Operasyonlarda elde edilen biyokütle miktarı
Tablo 1. Value of biomass obtained from operations

fisheriessciences-purse-seine

Şekil 2. Gırgır ağlarında yakalanan balıkların ortalama ağırlıklarının oranları (%)
Figure 2. Ratio of fish average weights caught with purse seine (%)

Yapılan ilk operasyonda hedef tür olarak hamsi seçilmiş, örnekleme sonucunda pelajik olarak toplam 4, bentik olarak da 11 tür balık tespit edilmiştir. İkinci operasyonda ise hedef tür istavrit olup 3 pelajik ve 7 bentik balık türü tespit edilmiştir. Üçüncü operasyonda yine hedef tür istavrit olup 6 pelajik ve 8 bentik balık tür belirlenmiştir (Tablo 2).

fisheriessciences-seine-operations

Tablo 2. Gırgır operasyonlarındaki ağlardan çıkan türler ve % dağılımları
Table 2. Percentage of average fish species obtained from purse seine operations

Birinci operastonda tesadüfî türlerden biyokütle olarak en fazla istavrit, ıskarta türlerden ise vatoz avlanmıştır. İkinci ve üçüncü opersyonların her ikisinde ise tesdüf tür olarak hami, ıskarta tür olarak ise vatoz yakalanmıştır (Tablo 2). Doğu Karadeniz bölgesinde gırgır ağlarıyla yapılan toplam örneklemelerde avlanan balıkların türlere göre dağılımlarına bakıldığında, % 46.6’sını hamsi, % 44.5’ini istavrit ve geri kalanı % 8.9’unu diğer balıklar oluşturduğu tespit edilmiştir Alınan örneklerin boy ölçümleri yapılarak ortlama boy değerleri Tablo 3’de verilmiştir

fisheriessciences-sampling-duration

Tablo 3. Örnekleme süresince avlanan balıkların ortlama boy değerleri
Table 3. Average length of fish species caught during sampling duration

Avlanan türler içerisinde ticari öneme sahip olan balıkların ortalama boyları dikkate alındığında, hedef türlerin boyu avlanabilir boyun (hamsi: 9 cm, istavrit: 13 cm) üzerinde belirlenmiştir. Barbunya ve çinekop balığında avlanabilir boy sırasıyla 13 ve 14 cm iken, araştırmada belirlenen ortlama boy barbuyada 7.79 cm çinekopta ise 13.43 cm olarak tespit edilmiştir. Karadeniz’de ticari olarak değerlendirilen izmarit, tirsi, zargana ve mezgit gibi balıkların avlanabilir boyları sirkülerde belirlenmediği için karşılaştırma yapılamamıştır.

Ülkemiz denizlerinde balıkçılık dikkate alındığında avlanılan ürünün büyük bir kısmı (%85- 90) gırgır tekneleriyle sağlanmaktadır. Gırgır teknelerinin bu yönü dikkate alındığında hedef dışı tür ve ekosisteme olan etkisi tespit edilmesi balıkçılık açısında büyük önem taşımaktadır.

Bu araştırmada çalışma sahası olarak Doğu Karadeniz seçilmiş ve av sezonu döneminde bu bölgede avlanan teknelerden örnekleme yapılmıştır. Yapılan değerlendirmeler sonucunda üç operasyonda toplam 4720.67 kg ürün elde edilmiştir. Hedef dışı türlerin toplam ağırlığı 420.67 kg, hedef dışı bileşenlerden tesadüfi ürünün 372.84 kg ve ıskarta ürün ise 48.1 kg olarak tespit edilmiştir. Ortalama hedef dışı ürün kg başına 0.09 kg iken karaya çıkarılan kg başına ıskarta ürün ise 0.01 kg olarak bulunmuştur. Yapılan araştırmalarda gırgır ağlarında karaya çıkarılan kg başına ıskarta ürün 0.3 kg dır (Cook, R., 2001). Bu çalışmada belirlenen miktarın düşük olmasına rağmen avlanılan iskarta türlerin büyük birkısmını bentik canlılardan oluşması dikkat çekmektedir. Operasyonların tümünde toplam 18 tür balık avlanmış, hedef türler olan hamsi ve istavrit toplam ürün içersinde sırasıyla % 46.6 ve % 44.5 payı oluşturmuştur. Her üç operasyonda da hedef dışı türlerin ağırlıklı olarak bentik türlerden oluştuğu gözlenmiş. Bu durum teknelerin sığ bölgelerde (18–22 m) avlanmasının yanı sıra ağ boyutlarının büyük oluşu bentik yapıyı trol gibi taradığı tespit edilen hedef dışı türlerden ortaya konmuştur. Budurum gırgır ağlarının avlanma özelliklerinden değil, ağların bentik ortamda kullanılmasından kaynaklanmaktadır.

Avlanan türlerin ortalama boy kompozisyonları dikkate alındığında barbuya (M. barbatus) ve çinekop’un (P. saltatrix) avlanabilir boyun altında olduğu gözlenmiştir. Bu durum, gırgır ağlarının bu tür balıklarda seçici olmadığı için stoktaki avlanabilir boyun altındaki bireyleri etkileyebileceğinin bir göstergesidir. Dolayısıyla bu tür ağların avlanabilir sahalar kıyısal zonu etkilemeyecek derinlikte olmalı. Diğer taraftan izmarit (S. maena), tirsi (A. fallax nilotica), zargana (B. belone) ve mezgit (M. m. euxinus) balıklarının avlanabilir boylarının sirkülerde belirlenmediği gözlenmiştir. Bu bağlamda Karadeniz’de ticari öneme sahip olan bu türlerin avlanabilir boyları belirlenerek stoklarn an az bu kritere göre işletilmesi sürdürülebilirliğe katkı sağlayacaktır

Hedef dışı türler balıkçılıkta dünya okyanus ve denizlerinde en önemli problemlerinden biridir. Bu sadece ıskarta türlerin stoklarını değil aynı zamanda besin zincirini ve ekosistem deki habitatları da etkilemektedir. Amerika’da yapılan bir çalışmada 2002 yılı istatistiklerine göre total toplam ürün 3.7 milyon tonun 1. 06 milyon tonu hedef dışı ürün olarak tespit edilmiştir (Harrington ve ark., 2005). Ayni ülkede diğer bir çalışmada özellikle balıkçılıkta hedef dışı ürün olarak önemli derecede etkilenen deniz memelileri olduğu vurgulanmıştır (Read ve ark., 2006). Bu nedenle dünyada gelişmiş ülkelerde balıkçı lıkta yeni düzenlemelere gidilmektedir. Yapılan bir çalışmada hedef dışı ürünün azaltılabilmesi için av araçlarında hedeflenmeyen türün yakalanabilirliğini azaltan düzenlemelerin yapıldığını ve belli bir başarı yakalandığını belirlemiş (Hall ve Mainprize, 2005). Av araçlarının hemen hemen hepsinde hedef dışı ürün söz konusudur. Fakat troller hedef dışı ürün üzerine ve aynı zamanda ekosistem üzerine en etkili araçlardır (Kumar ve Deepthi, 2006).

Yapılan çalışmalarla dünya balıkçılığında hedef dışı ürün üzerine önlemler alınırken, ülkemizde bu konu üzeride çalışmalar oldukça sınırlı ve münferittir. Balıkçılığın sürdürülebilesi için ülkemizde en kısa zamanda bu konu üzerinde ulusal bir proje geliştirerek elde edilen sonuçlar, Avrupa Birliği Balıkçılık Müktesebatı çerçevesinde belirlenen kriterlere göre düzenlemelerin yapılaması gerekir.

Sonuç

Bu çalışmanın sonuçlarına göre, ilk etapta bakıldığında belirlenen hedef dışı tür oranının dünyadaki diğer deniz ve okyanuslardaki oranlara göre düşük olmasına rağmen, tür çeşitliliği açısından fakir olan Karadeniz için önemli görülmüştür. Çünkü littoral zonu yok denecek kadar az olan Doğu Karadeniz’de gırgır teknelerinin sığ sularda avlanması bentik ekosistemi önemli derece etkilediği avlanan tür çeşitliliğinden görülmektedir. Bu bağlamda özellikle Karadeniz’de gırgır tekneleri kullandıkları ağların ortlama boyu 800 m ve derinliği 120 m olduğu düşünüldüğünde, bu bölgede belirlenen avlanma derinliği (18 m) bu ağlar için oldukça sığ olduğu araştırmada elde edilen sonuçlalarla belirlenmiştir. Bu nedenle bu boyuttaki gırgır ağları için avlanma derinliği yeniden belirlenmelidir. Hedef dışı ürünün avcılığını tamamen önlemek mümkün olmasa bile stoklar üzerine etkisini minimuma indirmek için bazı önlemler alınmalıdır. Bular: av araçlarının standardizasyonu, türlerin avlanabilir boy büyüklüğünün belirlenmesi, ıskarta ürünün yüksek olduğu dönemlerin veya sahaların avcılığa kapanması. ve bu kaynakları işleten insanların eğitilmesi ile minimuma indirilebilir.

References

Anonim, (2005). (TÜİK) TürkiyeİstatistikKurumu, Su Ürünleri 2005 Verileri, Ankara. Aydın, C., Gurbet, R., Ulaş, A., (2005). AlgarnaTakımlarının Av KompozisyonuveBalıkçılıkOrtamınaEtkileri, EgeÜniversitesi Su ÜrünleriDergisi, 22 (1–2): 39–42.

Alverson, D.L., Freeberg, M.H., Pope, J.G., Murawski, S.A., (1994). A Global Assessment of Fisheries By-catch and Discards, FAO Fisheries Technical Papers T339, Rome, 233 pp.

Ayyıldız, H., (2006). KuzeyEgeDeniziGırgırAğlarındaHedefDışı Av KompozisyonununAraştırılması, YüksekLisanstezi, DanışmanÖzen, Ö., ÇanakkaleOnsekiz Mart Üniversitesi Fen BilimleriEnstitüsü,

Çanakkale. Bjordal, A., (2002). The use of Technical Measures in Responsible Fisheries: Regulatıon of Fıshıng Gear. A Fishery Manager's Guidebook - Management Measures and Their Application Chapter 2 (ed. Kevern L. Cochrane)

Çelikkale, M.S., Düzgüneş, E., Okumuş, İ., (1999). Türkiye Su ÜrünleriSektörüPotansiyeli, MevcutDurumu, SorunlarıveÇözümÖnerileri. İstanbul TicaretOdası, Yayınları No: 1999-2 S 414

Cook, R., (2001). The Magnitude and Impact of By-Catch Mortality by Fishing Gear, Reykjavik Conference on Responsible Fisheries in the Marine Ecosystem, Iceland.

Davis, F.m., (1958). An Account of the Fishing Gear of England and Wales, Forth Edition, Her Majesy’s Stationery Office, London, (Series II Vol. XXI., No. 8)

Düzgüneş, E., Şahin, C., Başçınar, N.S., Emiral, H., (1997). DenizSalyangozuAvcılığıveKıyıEkosistemineEtkileri, Türkiye’ninKıyıveDenizAlanlarıI.UlusalKonferansı, 485– 489,

Ankara. Ekingen, G., (2004). TürkiyeDenizBalıklarıTanıAnahtarı, Mersin ÜniversitesisuÜrünleriFakültesiyayınları No: 4.

Hall, S.J. veMainprize, B.M., (2005). Managing by-catch and discards: how much progress are we making and how can we do better? Fish and Fisheries, 6: 134–155.

Harrington, J. M., Myers, R.A., Rosenberg, A.A., (2005). Wasted Fishery Resources: Discarded By-Catch in the USA, Fish and Fisheries, 6: 350–361. Kumar, A.B., Deepthi, G.R., (2006). Trawling and by-catch: Implications on marine ecosystem, Current Science, 90(7): 922-931

Özdemir, S., Erdem, Y., Sümer, Ç., (2005). FarklıYapıveMateryaleSahipUzatmaAğlarının Av Verimive Av Kompozisyonu, FıratÜniversitesi Fen veMühendislikBilimleriDergisi, 17 (4): 621–627.

Read, A.J., Drinker, P., Northridge, S., (2006). Bycatch of Marine Mammals in U.S. and Global Fisheries, Conservation Biology, 20 (1): 163–169. Slastenenko, E., (1956). KaradenizHavzasıBalıkları, EtBalıkKurumuUmumMüdürlüğüYayınlarından, İstanbul, 711s.
Select your language of interest to view the total content in your interested language

Viewing options

Post your comment

Share This Article

Flyer image
journal indexing image
 

Post your comment

captcha   Reload  Can't read the image? click here to refresh