Reach Us +44-1477412632
All submissions of the EM system will be redirected to Online Manuscript Submission System. Authors are requested to submit articles directly to Online Manuscript Submission System of respective journal.

Benthic algae of Sar ı kum (Sinop-Turkey) Lagoon

E. Rıdvan Sıvacı 1, Öztekin Yardım2&lowast *, Arif Gönülol3,Levent Bat2, Fatih Gümüş1

1Sinop Üniversitesi, Fen Edebiyat Fakültesi, Biyoloji Bölümü, Sinop

2SinopÜniversitesi, Su Ürünleri Fakültesi, Sinop

3Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Fen Edebiyat Fakültesi, Biyoloji Bölümü, Kurupelit, Samsun

*Corresponding Author:
Dr. Öztekin YARDIM
Sinop Üniversitesi, Su Ürünleri Fakültesi
Temel Bilimler Bölümü
İç Sular Biyolojisi Anabilim Dalı
57000, Sinop-TÜRKİYE
Tel: (+90 368) 287 62 65 – 190
Fax: (+90 368) 287 62 54
E-mail: [email protected] veya [email protected]
 
Visit for more related articles at Journal of FisheriesSciences.com

Abstract

This study was performed to determine the benthic algae of Sarıkum Lagoon between October 2004 and July 2005. Samples were collected all around of the Lagoon. A total of 76 taxa belonging to Bacillariophyta, Chlorophyta, Cyanophyta and Euglenophyta divisions were identified in benthic flora. Rhopalodia gibba (Ehrenberg) O. Müller and Cocconeis placentula Ehrenberg var. euglypta Ehrenberg were found the most important taxa in the species composition of benthic flora.

Giris

Lagünler hem karasal hem de denizel faktörlerin etkisi altında olan sucul habitatlardır. Sığ olmaları ve etkin dip karışımı nedeniyle besince zengin ortamlardır. Lagüner sistemler dünyanın doğal biyolojik zenginlik kaynakları olmalarının yanında biyolojik çeşitliliğin korunması ve devamlılığının sağlanmasında büyük öneme sahip hassas ve kırılgan ekosistemlerdir. Lagünler tatlı su ortamından aşırı tuzlu su ortamına kadar değişebilen özellikler gösterebilmektedir (Gilabert, 2001). Bu değişken özellikler bu ortamda yaşayan canlıların dağılımı ve yoğunluğunu etkilemektedir.

Sucul ekosistemlerdeki değişiklikler ve ekolojik farklılıklardan ilk önce fotosentetik canlılar olan algler etkilenmektedir (Christie ve Smol, 1993; McCormick ve Cairns,1994; Koester ve Huebener, 2001). Besin zincirinin ilk basamağını oluşturan sucul bitkiler ve algler, ekosistemdeki değişiklikleri yansıtmada biyomonitör organizmalardır. Ayrıca bentik bölge, iç suların alg florasına önemli katkıda bulunmakta ve iç suların verimliliğini etkilemektedir. Bentik bölgede genellikle sedimanlar üzerinde yaşayan epipelik, su içindeki taş ve bitkilerin üzerinde bağımlı yaşayan epilitik ve epifitik algler bulunmaktadır. Bu topluluklar lagünler gibi sığ sularda tür ve birey sayısı bakımından fitoplanktondan daha zengin olabilirler (Gönülol, 1985). Bu nedenle özellikle lagünler gibi hassas ekosistemlerde bentik bölgede bulunan alg florasının tespit edilmesi ve periyodik olarak izlenmesi oldukça önemlidir.

Ülkemizde Akdeniz, Ege, Marmara ve Karadeniz’de olmak üzere toplam 72 lagün bulunmaktadır. Bu lagünler yaklaşık 36.000 hektarlık bir alanı kaplamaktadır. Akdeniz bölgesinde yer alan lagünlerden Akyatan ve Tuzla lagünleri fitoplanktonu ve mevsimsel değişimi (Polat ve ark., 1995; Çevik ve ark., 2007), Ege Bölgesi lagünlerinden Güllük lagünü (Egemen ve ark.,1999) ile Karine lagünü (Gökpınar ve ark., 1996) fitoplanktonu incelenmiştir. Marmara bölgesinde, Büyükçekmece fitoplanktonu incelenmiş (Temel, 2002) ve Küçükçekmece lagününde toksik mavi-yeşil alg oluşumuyla ilgili araştırma yapılmıştır (Albay ve ark., 2005). Karadeniz bölgesinde Kızılırmak ve Yeşilırmak deltasında bulunan lagünlerin alg floraları ve mevsimsel değişimleri ve istatistiksel değerlendirmeleri araştırılmıştır (Gönülol ve Çomak, 1992 a,b; 1993a, b; Soylu ve Gönülol, 2006; Baytut ve ark., 2006; Ersanlı ve Gönülol, 2006; Ersanlı ve ark., 2006; Taş ve Gönülol, 2007). Sarıkum Lagünün fitoplankton ağırlıklı olarak mikro ve makro alg florası üzerinde bir araştırma yapılmıştır (Öztürk, 1994). Ancak lagünün kıyı bölgesi algleri ile ilgili bir araştırma yapılmamıştır. Bu araştırmada Sarıkum lagününün kıyı bölgesi alglerini belirlemek ve ülkemiz iç su alg florasına katkıda bulunmak amaçlanmıştır.

Araştırma Alanı

Sarıkum Lagünü, Karadeniz Bölgesi’nde Sinop Yarımadası’nın batı kesiminde Sinop- Ayancık devlet karayolunun 21. km’sinde bulunmaktadır. Konum olarak 42º 00' 00" – 42º 02' 42" kuzey enlemleri ile 34º 54' 46" – 34º 58' 22" doğu boylamları arasında yer almaktadır (Şekil 1).

Sarıkum sulak alanı ve Sarıkum Lagünü Karadeniz’deki koruma altında bulunan nadir sulak alanlardan biridir. Sarıkum sulak alanı 1987 yılında Tabiatı Koruma Alanı, lagünler ve çevresi ise 1991 yılında Doğal Sit Alanı ilan edilmiştir (Anonim, 1997). Sarıkum Lagünü, Sinop Yarımadası’nın batı sahilinde 102 hektarlık göl alanı ve 82 hektarlık bataklık alanı olmak üzere toplam 184 hektarlık bir alanı kapsamaktadır. Lagün, yazın kuruyan küçük derelerle beslenir. Deniz ile olan bağlantısı yaz aylarında kesilmektedir. Lagünün en derin yeri 2 m’dir. Güney ve doğu kısımları saz ve kamışla kaplıdır. Güneyinde su basar dişbudak ormanı vardır (Anonim, 1997). Gölde kefal (Mugil sp.), pisi balığı (Pleuronectes sp.) kayabalığı (Gobius sp.) ve dişli sazancık (Aphanius sp.) türleri bulunmaktadır.

Materyal ve Metod

Sarıkum lagünün kıyı bölgesi alglerini incelemek amacı ile sediment, taş ve bitki örnekleri Ekim 2004 ile Temmuz 2005 tarihleri arasında alındı. Sediment örnekleri kıyıdan ortalama 1m derinliğe kadar olan bölgelerden 11mm. çaplı cam boru yardımıyla ışınsal olarak sediment yüzeyinden toplandıktan sonra çamur örnekleri laboratuara getirilerek petrilere alınmış, sonra çöken çamur üzerindeki su bir damlalık ile alınarak uzaklaştırılmıştır. Daha sonra çamur üzerine 20x20 mm.’lik lameller kapatılmıştır. Alglerin fototaksi sonucunda lamellere yapışmasını sağla mak amacı ile 24 saat bekletilmiştir. Bu lamellerden yapılan geçici preparatlarda algler teşhis edilmiştir. Diyatomelerin teşhisinde ise, organik maddeyi uzaklaştırmak için H2,O2 ve karbonatlar için HCL uygulanmıştır (Batterbee, 1986). İşlemden geçen örneklerden yapılan sürekli preperatlarda diyatomeler teşhis edilmiştir. Bentik bölgede bulunan epilitik algler için göl içinde bulunan üzeri kaygan taşlar, epifitik algler için ise, göl içinde bulunan çeşitli su bitkileri (Potamogeton spp., Myriophyllum spp.) toplanarak ayrı ayrı küvetlere alınmış ve yumuşak bir fırça yardımı ile üzerleri kazınarak örnekler elde edilmiştir. Fiksasyon işlemi ise yukarıda belirtilen kimyasallarla yapılmıştır. Diyatomeler fiksasyon işlemlerinden sonra daimi preparat haline getirilerek teşhis edilmiştir (Round, 1953).

.Bentik alg topluluğundaki alglerin bulunma yüzdelerini göstermek için, bazı türlerin yüzde tekerrür oranları (%frekansı) hesaplanmıştır (Tablo 2).

Tekerrür oranı = (Kaydedilen örnek sayısı/Tüm örnek sayısı) × 100

Tür teşhislerinde Round ve ark., (1990), Krammer ve Lange-Bertalot (1991a, b, 1999 a, b), Hartley (1996), John ve ark., (2003) ve Krammer (2003)’in eserlerden faydalanılmıştır.

fisheriessciences-natural-protection

Figure 1: Sarikum lagoon and natural protection area.

Bulgular ve Tartışma

Sarıkum Lagününün bentik alg florasında Bacillariophyta, Chlorophyta, Cyanophyta ve Euglenophyta divizyolarına ait toplam 76 takson tespit edilmiştir. Bacillariophyta’dan Rhopalodia gibba, Cocconeis placentula var. euglypta, Mastogloia pumila, Achnanthes minutisssima, Euglenophyta’dan Euglena gracilis ve Chlorophyta’dan Scenedesmus bijuga türlerine tüm habitatlarda rastlanmıştır. En fazla tür sayısı ise epipelik habitatta kaydedilmiştir (Tablo 1). Sarıkum lagünün bazı bentik alglerinin tekerrür oranları Tablo 2’de verilmiştir.

fisheriessciences-Benthic-algae

Table 1: Benthic algae of Sarikum Lagoon.

fisheriessciences-frequency-ratio

Table 2: The frequency ratio of some benthic algae of Sarikum lagoon [100-80% constantly present, 80-60% largely present, 60-40% generaly present, 40-20% sometimes present, 20-1% seldom present].

Sarıkum lagünü bentik bölgesinde Bacillarophyta’dan 64, Chlorophyta’dan 5, Euglenophyta’dan 4 ve Cyanophyta’dan 3 takson olmak üzere toplam 76 takson tesbit edilmiştir (Tablo 1). Sarıkum Lagünü bentik alglerinin genellikle kalkerli suları tercih eden zengin bir habitata sahip olduğu görülmüştür. Bu toplulukta Rhopalodia, Nitzschia ve Navicula türleri devamlı mevcut; Mastogloia braunii, Cocconeis placentula, Rhoicosphenia abbreviata ve Epitheima türleri tüm habitatlarda gürülmüştür. Round (1959)’un belirttiği asitli ortamlarda daha iyi gelişim gösteren asidofil türlere ise daha az sayılarda rastlanmıştır. Kıyı bölgesi incelenen yurdumuzun diğer göllerinde de bu durum belirtilmiştir (Gönülol, 1985, 1987; Altuner ve Aykulu, 1987; Elmacı ve Obalı, 1998; Kılınç ve Sıvacı, 2001). Araştırma alanında Bacillariophyta divizyosunun Bacillariophyceae sınıfı üyelerinin hem tekerrür oranları hem de tür çeşitliliği diğerlerine oranla yüksek bulunmuştur. Abant Gölü (Atıcı ve ark., 2005) ile Büyükçekmece (Temel, 2002) ve Köyceğiz (Gürel ve ark., 2004) lagünlerinde yapılan araştırmalarda da Bacillariophyceae’den Cocconeis, Gomphonema, Navicula, Nitzschia, Achnanthes, Cymbella, Cymatopleura, Diploneis ve Rhopalodia cinslerine ait türler yaygın olarak gözlenmiştir (Tablo 2).

Bu çalışmada Coscinodiscophyceae Cyclotella cinsine ait iki tür ile temsil edilmiştir (Cyclotella meneghiniana, C. comensis). Cyclotella türleri bazı araştırıcılar tarafından oligotrof göllerin bir bileşeni olarak kabul edilirken (Wetzel, 1983), bazılarına göre ise ötrofiye geçişin biyolojik belirteci olarak kabul edilir (Round, 1984). Fragilariophyceae’den Fragillaria ulna ve Bacillariophyceae’den Cocconeis, Gomphonema, Nitzschia ve Navicula türlerinin ise ötrofik göller için biyomonitör türler olduğu, özellikle Nitzschia palea ve Gomphonema türlerinin organik kirlenmeye toleranslı oldukları ve bu gibi durumlarda dominant organizma olma eğiliminde oldukları belirtilmektedir (Round, 1984). Sarıkum Lagününde Nitzschia ve diğer biyomonitör türlerin yaygın olarak gözlenmesi tabiatı koruma alanı olan bu sulak alanın kirlenme olasılığının artmaya başladığını göstermektedir. Bunun gibi kirlenmenin mevcut olduğu bölgelerde yapılan çalışmalarda benzer sonuçlar rapor edilmiştir (Taş ve Gönülol, 2007; Çelekli, 2006).

Fitoplanktonun incelendiği lagünlerde denizel tür sayısının tatlı su türlerinden fazla olduğu dikkati çekmektedir. Bu duruma, lagünlerin kısa bir boğaz yoluyla denizle bağlantılı olmasıyla deniz suyu girdisinin olması ve rüzgar etkisi gibi nedenlerin rol oynadığı belirtilmiştir (Soylu ve Gönülol, 2006; Baytut ve ark., 2006; Ersanlı ve Gönülol, 2006; Ersanlı ve ark., 2006; Taş ve Gönülol, 2007). Sarıkum Lagünü kıyı bölgesinde bulunan türler ile fitoplanktonda tespit edilen türler benzerlik göstermemektedir. Buna ilave olarak diğer lagünlerin fitoplanktonunda rastlanan denizel diyatome ve Dinophyta üyelerine de rastlanmamıştır.

Sonuç

Sarıkum lagününün bentik bölgesinde genel olarak epifitik olarak bilinen Cocconeis placentula var. euglypta, Navicula cryptocephala ve Epithemia sorex türlerine tüm habitatlarda rastlanmıştır. Sarıkum Lagünü gibi sığ göllerde rüzgâr etkisi ile habitatlardan birbirine karışım olabileceği belirtilmiştir (Patrick, 1948). Benzer durum Mogan Gölü ve araştırılan diğer göl ve lagünlerde de bu durum rapor edilmiştir (Obalı ve ark., 1989). Sarıkum Lagünü kıyı bölgesinde tespit edilen algler genellikle kozmopolit olup epipelik, epifitik ve epilitik floraya öz türlere çok az sayıda rastlanmıştır.

Kaynaklar

Albay, M., Matthiensen, A., Codd, G.A., (2005). Occurence of toxic blue-green algae in the Kucukcekmece

Lagoon (Istanbul, Turkey). Environmental Toxicology, 20: 277-284

Altuner, Z., Aykulu, G., (1987). Tortum Gölü epipelik alg florasi üzerinde bir arastirma. Istanbul Üniversitesi Su Ürünleri Dergisi 1(1): 120-138.

Anonim, (1997). Ulusal Çevre Eylem Plani. Arazi Kullanimi ve Kiyi Alanlarinin Yönetimi. Devlet Planlama Teskilati, 94 s. http://ekutup.dpt.gov.tr/cevre/eylempla/ara zikul.pdf; (24.03.2004)

Atici, T., Obali, O., Elmaci, A., (2005). Abant Gölü (Bolu) Bentik Algleri, Ekoloji Dergisi, 14(56): 9-15 Batterbee, R.W., (1986). Diatom analysis. In: Berglund BE eds,. Handbook of Holocene Palaeoecology, 527-570. Chichester: John Wiley.

Baytut, Ö., Gönülol, A., Arslan, N., Ersanli E., (2006). The phytoplankton of Karabogaz Lake in Samsun, Turkey, Journal of Freshwater Ecology, 21(2): 359-362.

Christie, C.E., Smol, J.P. (1993). Diatom assemblages as indicators of lake trophic status in southeastern Ontario lakes. Journal of phycology, 29(5): 575-586.

Çelekli, A., (2006). Net Diatom (Bacillariophyceae) Flora of Lake Gölköy (Bolu) Turkish journal of Botany 30: 359- 374,

Çevik, F., Polat, S., Dural, M., (2007). Seasonal variations of phytoplankton in the Akyatan and Tuzla Lagoons (Adana, Turkey), Journal of Fisheries Sciences.com (in press)

Egemen, Ö., Önen, M., Büyükisik, B., Hossucu, B., Sunlu, U., Gökpinar, S., Cirik, S., (1999). Güllük lagünü

(Ege Denizi, Türkiye) ekosistemi. Turkish Journal of Agriculture and Forestry, 23(3): 927-947

Elmaci, A., Obali, O., (1998). Aksehir Gölü Kiyi Bölgesi Alg Florasi Turkish journal of Botany 22: 81-98.

Ersanli, E., Gönülol, A., (2006). A study on the phytoplankton of Lake Simenit, Turkey, Cryptogamie Algologie, 27(3): 289-305.

Ersanli, E., Gönülol, A., Sehirli, H., Baytut, Ö., (2006). The phytoplankton of Lake Akgöl, Turkey, Journal of Freshwater Ecology, 21(3): 523-526.

Gilabert, J., (2001). Seasonal phytoplankton dynamics in a Mediterranean hypersaline coastal lagoon: Mar Menor. Journal of Plankton Research, 23(2): 207-217.

Gökpinar, S., Cirik, S., Sunlu, U., Metin, C., (1996). Karine Dalyan Gölü fitoplanktonu ve balikçiligi, Journal of Biology, 20: 87- 97.

Gönülol, A., (1985). Çubuk-I Baraj Gölü algleri üzerinde arastirmalar. II. Kiyi bölgesi alglerinin kompozisyonu ve mevsimsel degisimi. Doga Bilim Dergisi A2, 9(2): 253- 268.

Gönülol, A., (1987). Studies on the benthic algae of Bayindir Dam Lake. Doga Turkish journal of Botany, 11(1): 38-55.

Gönülol, A., Çomak, Ö., (1992a). Bafra Balik Gölleri (Balik Gölü, Uzun Göl) fitoplanktonu üzerinde floristik arastirmalar I-Cyanophyta. Doga Turkish journal of Botany, 16: 223-245.

Gönülol, A., Çomak, Ö., (1992b). Bafra Balik Gölleri (Balik Gölü, Uzun Göl) fitoplanktonu üzerinde floristik arastirmalar IV-Bacillariophyta, Dinophyta, Xanthophyta. Ondokuz Mayis Üniversitesi, Fen dergisi, 4(1):1-9.

Gönülol, A., Çomak, Ö., (1993a). Bafra Balik Gölleri (Balik Gölü, Uzun Göl) fitoplanktonu üzerinde floristik arastirmalar II-Euglenophyta. Turkish Journal of Botany, 17: 163-169.

Gönülol, A., Çomak, Ö., (1993b). Bafra Balik Gölleri (Balik Gölü, Uzun Göl) fitoplanktonu üzerinde floristik arastirmalar III-Chlorophyta. Turkish Journal of Botany, 17: 227-236.

Gürel, M., Ertürk, A., Seker, D., Ekdal, A., Yüceil, K., Tanik, A., Gönenç, I,E., (2004). Köycegiz-Dalyan havzasi ekosistemini olusturan çevresel özellikler, See B, 1 (1): 30-58

Hartley, B., (1996). An Atlas of British Diatoms, based on illustrations by H.G. Barber and J.R. Carter editede by P.A. Sims, Biopress Ltd., 601 p.

John, D.M., Whitton, B.A., Brook, A.J., (2003). The Freshwater Algal Flora of the British Isles, An Identification Guide to Freshwater and terrestrial Algae, Cambridge University Press, 702 p.

Kilinç, S., Sivaci, E.R., (2001). A Study on the Past and Present Diatom Flora of Two Alkaline Lekes. Turkish journal of Botany 25: 373-378.

Koester, D., Huebener, T., (2001). Application of Diatom Indices in a Planted Ditch Constructed for Tertiary Sewage Treatment in Schwaan, Germany International Review of Hydrobiology, 86: 241-252.

Krammer, K. and Lange-Bertalot, H., (1991a.). Centrales, Fragillariaceae, Eunotiaceae,Bacillariophyceae, Süßwasserflora von Mitteluropa 2/3 3,. Gustav Fischer -Verlag, Stuttgart, Germany.

Krammer, K. and Lange-Bertalot, H., (1991b.). Acnanthaceae, Kritische Erganzungen zu Navicula (Lineolatae) und Gomphonema Gesamtliteraturverzeichnis. Bacillariophyceae, Süßwasserflora von Mitteluropa 2/4 4, Gustav Ficher- Verlag, Stuttgart, Germany.

Krammer, K. and Lange-Bertalot, H., (1999a.). Naviculaceae, Bacillariophyceae, Süßwasserflora von Mitteluropa 2/1, Spectrum Academischer -Verlag, Heidelberg, Berlin, Germany.

Krammer, K. and Lange Bertalot, H., (1999b.). Bacillariaceae, Epithemiaceae, Surirellaceae Bacillariophyceae, Süßwasserflora von Mitteluropa 2/2, 2. Spectrum Academischer -Verlag, Heidelberg, Berlin, Germany.

Krammer, K., (2003). Diatoms of Europe, Edited by Horst lange-Bertalot, volume 4, Cymbopleura, Delicata, Navicymbula, Gomphocymbellopsis, Afrocymbella, A.R.G. Gantner Verlag K.G., 530 p.

McCormick, P.V. , Cairns, J., (1994). Algae as indicators of environmental change Journal of Applied Phycology

Obali, O., Gönülol, A., Dere S., (1989). Algal flora in the litorral zone of Lake Mogan. Ondokuz Mayis Üniversitesi Fen Dergisi, 1, (3): 33-53,

Öztürk, M., (1994). Bir dogal koruma alani olan sarikum Gölü (Sinop) makroskopik ve mikroskopik algleri, XII. Ulusal Biyoloji kongresi, 6-8 Temmuz 1994, Edirne, 195-201.

Patrick, R., (1948). Factors effecting the distribution of diatoms. The Botanical Review, XIV, (8): 473-524,

Polat, S., Polat A., Sarihan, E., (1995). Present status and seasonal changes of the phytoplankton composition of Akyatan Lagoon in Eastern Mediterranean, 3rd Balkan Conference on Operational Research,

Round, F.E., (1953). An investigetion of two benthic algal communuties in Malharm Tarn, Yorkshire. Journal of Ecology. 41: 97-174.

Round, F.E., (1959). A comparative survey of the epipelic diatom flora of some Irish Loughs. Proceedings of the Royal Irish Academy 60 B 5: 193-215.

Round, F.E., (1984). The Ecology of the Algae Cambridge University Pres, 633 p.

Round, F.E., Crawford, R.M., Mann, D.G., (1990).The Diatoms, Biology & Morphology of the Genera, Cambridge University Pres., 746 p.

Soylu, E.N., Gönülol, A., (2006) Seasonal variation in the diversity, species richness and composition of the phytoplankton assemblages in a shallow lake, Cryptogamie Algologie, 27(1): 85-105

Tas, B., Gönülol, A., (2007). An ecologic and taxonomic study on phytoplankton of a shallow lake, Turkey, Journal of Environmental Biology, 28(2 Suppl. S.): 439-445.

Temel, M., (2002). The phytoplankton of lake Buyukcekmece, Istanbul, Turkey, Pakistan Journal of Botany, 32-34(1): 81-92.

Wetzel, R.G., (1983). Limnology, Edititon Saunders College Publishing Michigan State University. 767p.
Select your language of interest to view the total content in your interested language

Viewing options

Post your comment

Share This Article

Flyer image
journal indexing image
 

Post your comment

captcha   Reload  Can't read the image? click here to refresh