Reach Us +44-1477412632
All submissions of the EM system will be redirected to Online Manuscript Submission System. Authors are requested to submit articles directly to Online Manuscript Submission System of respective journal.

Economic analysis of aqua tic products enterprises on the Yene stream in Balkaya-K ı rklareli region

Selçuk Uzmanoglu*, Meral Soylu

Marmara Üniversitesi, Teknik Bilimler Meslek Yüksekokulu Su Ürünleri Programi, Kadiköy-Istanbul

*Corresponding Author:
Selçuk UZMANOGLU
Marmara Üniversitesi, Teknik Bilimler Meslek Yüksekokulu Su Ürünleri Programi
Göztepe Kampüsü 34722 Kadikoy, Istanbul-TÜRKIYE
Tel
(+90 216) 418 25 06/635
Fax:
(+90 216) 418 25 05
E-posta:
[email protected]
 
Visit for more related articles at Journal of FisheriesSciences.com

Abstract

In this study, The Economic Analysis of Trout Enterprises on Yene Stream in Balkaya-Kırklareli Region has been investigated. The greatest portion of active capital were ponds (24.90- 39.55 %) and fish (26.77-39.31 %), secondly building (11.27-15.10 %) and tools-machines (8.26-13.60 %). The most gross outcome of per unit pond area was in enterprise A1 (114.47 YTL/m2). Trout production cost has been calculated as the lowest in enterprise A2, the highest in enterprise A3; the highest net profit in enterpriseA2, the lowest in enterprise A1; the highest capital turn ratio in enterprise A2, the lowest in enterprise A3; the highest profitability in enterprise A2, the lowest in enterprise A3. All of the enterprises were small-scale “family-run” establishments, having a capacity between 18-30 tons per year. The total productions of all the enterprises were estimated 73 tons/year. Harvesting density of the ponds in these farms was found to be 21.19 kg/m3. Average survival ratio in these farms was 40%. Feed conversion ratio was computed 1.25.

Keywords

Trout enterprises, economic analysis, Yene Stream

Giriş

Dünyada ve ülkemizde son yıllarda artan çalışmalarla balığın en sağlıklı protein kaynağı olduğu konusunda bilinç artmıştır. Dünya nüfusuna arz edilen toplam proteinin % 6’sı ve toplam hayvansal proteinin de % 24’ü balıklardan sağlanmaktadır (Anonim, 1996).

Dünyada üretilen çiftlik hayvan etlerinin % 52.60’ının gelişmiş ülkelerde tüketilmesine karşın, su ürünleri üretimi yoluyla elde edilen ürünün % 86.40’ının gelişmekte olan ülkeler tarafından tüketildiği hesaplanmıştır. Bu durum gelişmekte olan ülkeler açısından insan vücudunun alması gereken hayvansal proteini su ürünlerinden sağladıklarını göstermektedir (Alpbaz, 1997).

Dünyadaki ortalama su ürünleri tüketimi 1961 yılında 9.4 kg’dan, 1997 yılında 15.8 kg’a çıkmış ve artış oranı yaklaşık % 70 civarında gerçekleşmiştir. Son zamanlarda FAO tarafından yapılan bir araştırmada kişi başına düşen dünya su ürünleri tüketiminin 22.5 kg’a çıkacağı tahmin edilmektedir (Ye, 1999). Dolayısıyla 2030 yılındaki su ürünleri ihtiyacının 183 milyon tona çıkması beklenmektedir.

Türkiye’de 2023 yılında toplam su ürünleri üretiminin, kişi başına su ürünleri tüketiminin dünya ortalaması hedef alınarak, en az 1.20 milyon ton olması beklenmektedir. Bu miktarın şimdiki üretim miktarları göz önüne alınması durumunda bile % 50’sinin yetiştiricilikle karşılanması gerekmektedir (Anonim, 2001).

Bu çalışmada Kırklareli ili Vize ilçesi Balkaya Köyünden geçen Yene Deresi üzerinde bulunan gökkuşağı (Oncorhynchus mykiss W., 1792) alabalık işletmelerinin ekonomik analizinin yapılması amaçlanmıştır. Yapılan bu çalışmanın yöredeki işletme sahiplerine ve yeni müteşebbislere olumlu yönde katkı yapacağı düşünülmektedir.

Materyal ve Method

Araştırmada, Kırklareli Vize ilçesi Balkaya Köyünden geçen Yene Deresi üzerinde bulunan tatlısu ürünleri işletmelerinin ekonomik yönden analiz edilmesi amaçlandığından, araştırma materyalini, öncelikle bölgedeki mevcut işletmelerden anket yolu ile elde edilen veriler oluşturmaktadır. Bu bilgilere ek olarak Tarım ve Köyişleri Bakanlığı ve Tarım İl Müdürlüklerinden gerekli bilgiler toplanmıştır. Ayrıca konuyla ilgili uluslararası ve ulusal çalışmalardan da yararlanılmıştır.

İncelenen işletmelerin bulunduğu coğrafi bölge harita üzerinde gösterilmiştir (Şekil 1). İşletmeler metin içerisinde A1, A2 ve A3 olarak adlandırılmıştır. İşletmelerin birbirlerine göre konumları Şekil 2’de belirtilmiştir.

fisheriessciences-region-enterprises

Şekil 1. İşletmelerin bulunduğu bölge haritası
Figure 1. The map of the region of the enterprises

fisheriessciences-enterprises-stream

Şekil 2. İşletmelere ait şematik gösterim
Figure 2. The spread of the enterprises on the stream

İşletmelerden verilerin toplanmasında kullanılan anket formları araştırmanın amacına uygun şekilde düzenlenmiştir. Toplanan bilgiler 2003 üretim yılına ait verileri içermektedir.

Araştırma bölgesinde faal olarak çalışan üç adet işletmeden bilgiler yerinde toplanmıştır. Anketlerle işletmelerin mevcut iş gücü durumu, sermaye durumu, üretim ve masraflarla ilgili fiziksel ve parasal veriler derlenmiştir. İşletmelerde mevcut sermaye unsurlarının değerlendirilmesinde aşağıdaki kriterler dikkate alınmıştır.

A. Arazi sermayesi için araştırma yöresinde geçerli olan alım-satım değeri esas alınmıştır

B. Bina ve havuz sermaye değerlemesi için, yöresel inşaat fiyatları ve birim fiyat listelerinden yararlanılmıştır. Bu değerlemede, kullanılmadaki yıpranma durumu dikkate alınmıştır.

C. Alet-makine sermayesi için yenilerde satın alma bedeli eskilerde ise kullanabilirlik durumlarına göre alım-satım değeri üzerinden kıymetlendirilmiştir.

D. Balık varlığı için, yetiştiriciler tarafından beyan edilen fiyatlar ve pazardaki satış fiyatı dikkate alınmıştır. Anaç balıklarda yıpranma payı da hesaba katılmıştır.

E. Para mevcudu ve borçların belirlenmesinde, yetiştiricinin beyanı dikkate alınmıştır.

İşletmelerin yıllık faaliyet sonuçları: brüt hasıla, işletme masrafları, brüt kar, net kar, nakdi gelir ve nakdi masraflar olarak incelenmiş ve her işletme için ayrı ayrı hesaplanmıştır.

İşletmelerin brüt hasılalarının hesaplanmasında aşağıdaki hususlar dikkate alınmıştır:

- İşletmede üretilen porsiyonluk balıkların satış tutarı

- Balık stokundaki dönem başı ve dönem sonu envanterindeki kıymet artışı

- Öz tüketim

İşletmelerin, üretim faaliyetlerinin genel sonuçlarını veren ekonomik göstergelerin karşılaştırılmasının aynı bazda olabilmesi için, kısmi prodüktivite göstergeleri birim başına hesaplanmıştır.

Ayrıca sermaye gelir ilişkisi de ele alınmış ve her işletme için sermaye devir oranı ve rantabilite oranları hesaplanmış ve işletmelerin başarıları bu açıdan incelenmiştir.

Bulgular ve Tartışma

İşletmelerin kurulduğu arazi, toprak yapısı bakımından geçirimli yapıya sahiptir. Bölgenin bitki örtüsü orman ve fundalık alanla kaplıdır. Vadi içine yerleştirilen işletmeler düz yüzeyli olup arazinin topografik yapısı bakımından su kaynağının aksine hafif eğimli olması araziye işletme kurmak için avantaj sağlamıştır. Böylelikle su, havuzlara doğal cazibe ile alınmaktadır. İlk işletme su kaynağının hemen yanına kurulmuştur. İkinci işletmenin su kaynağından uzaklığı 2 000 m, üçüncü işletmenin ise 3 500 m dir.

Alabalık işletmelerinin en yakın yerleşim birimi olan Balkaya Köyüne uzaklığı 2 km olup yol stabilizedir ve her mevsim ulaşıma açıktır. Vize ilçesine 22 km, Kırklareli’ne 75 km ve büyük bir pazar olan İstanbul’a mesafesi 165 km’dir. İşletmelerin önemli ve büyük bir tüketim merkezi olan İstanbul iline yakın olması büyük bir avantajdır.

İncelenen işletmeler genellikle 1990’lı yıllarda kurulmuştur. A2 işletmesi hariç diğer işletmeler araziyi hazineden kiralamışlardır. İşletmelerin hepsi projeli olup iki işletmenin mevcut projeye uymadığı görülmüştür (Tablo 1).

fisheriessciences-situation-established-year

Tablo 1. İşletmelerin arazi varlığı, mülkiyet durumu ve kuruluş yılı
Table 1. Land, ownership situation and established year of the enterprises

İncelenen işletmelerin kapasite durumuna bakıldığında tüm işletmelerin proje kapasitesi ve fiili kapasitesinin farklı olduğu görülmektedir (Tablo 2). Yalnızca A1 işletmesi proje kapasitesinin altında üretim gerçekleştirmiştir. A2 ve A3 işletmelerinin inşaatı sırasında projeye uyulmadığından bu işletmelerin fiili kapasitesi proje kapasitesinden oldukça fazladır ve kapasite kullanım oranı çok yüksek çıkmakta ve gerçeği yansıtmamaktadır. İşletmelerin toplam proje kapasitesi 51 ton/yıl olup fiili kapasiteleri 73 ton/yıl düzeyindedir.

fisheriessciences-capacity-utilisation

Tablo 2. İşletmelerin proje ve fiili kapasiteleri ile kapasite kullanım oranları
Table 2. Project and actual capacities with rates of capacity utilisation of the enterprises

İşletmelerin hepsinde kuru pelet yem kullanılmaktadır. İstedikleri boyda ve kalitede olması nedeniyle yemlerini özel bir firmadan temin etmektedirler. Yemleri aylık olarak temin etmekte ve depolarda muhafaza etmektedirler. İşletmelerin üçü de balık yetiştiriciliğinde düzenli ve elle yemleme yaptıklarını belirtmişlerdir. Üretimde kullanılan günlük yem miktarı havuzdaki balıkların ortalama ağırlığının % 1-3’ü kadardır. Ete dönüşüm oranı A1, A2 ve A3 işletmelerinde sırasıyla 1.22, 1.20 ve 1.33; işletmeler ortalaması ise 1.25, üretim verimliliği A1, A2 ve A3 işletmelerinde sırasıyla 24.67 kg/m3, 19.10 kg/m3ve 19.81 kg/m3; işletmeler ortalaması ise 21.19 kg/m3 bulunmuştur (Tablo 3).

fisheriessciences-productivity-enterprises

Tablo 3. İşletmelerin ete dönüşüm oranı ve balık üretim verimliliği
Table 3. FCR, water capacity and production productivity of the enterprises

İşletmelerin iş gücü dağılımı yabancı/aile ve geçici/daimi işgüçleri olmak üzere incelenmiş; iş gücü saat/yıl olarak hesaplanmıştır. İşletmelerin aile iş gücü dağılımı A1 işletmesinde % 0, A2 işletmesinde % 100 ve A3 işletmesinde % 85.90 olarak bulunmuştur. İşletmelerden sadece A2 işletmesi geçici işçi kullanmamaktadır. Diğer iki işletme ise geçici işçileri havuz temizliği, balık taşıma, boya işleri ve onarım işlerinde kullanmaktadırlar. İş gücü verimliliği bakımından en verimli işletmenin 6.94 kg/sa ile A2 işletmesi olduğu hesaplanmıştır.

İncelenen işletmelerin sermaye unsurları ve aktif sermayeye oranları Tablo 4’de verilmektedir. Aktif ve sabit sermaye içerisinde birinci sırada havuz varlığının A1 işletmesinde % 24.90, A2 işletmesinde % 39.55 ve A3 işletmesinde % 31.78 olduğu, ikinci sırada arazi ve bina varlığının işletmelere göre yer değiştirdiği görülmektedir. A1 işletmesinde % 16.42 ile ikinci sırada arazi varlığı, üçüncü sırada ise % 11.27 ile bina varlığı gelmektedir. A2 ve A3 işletmelerinde ise bina varlığı sırası ile % 15.10 ve % 14.59 ile ikinci sırada; üçüncü sırada ise % 6.58 ve % 4.29 ile arazi varlığı gelmektedir.

fisheriessciences-Capital-elements

Tablo 4. İşletmelerin sermaye yapısı
Table 4. Capital elements of the enterprises

İşletme sermayesi içerisinde ise birinci sırada balık varlığının A1 işletmesinde % 31.90, A2 işletmesinde % 26.77 ve A3 işletmesinde % 39.31, ikinci sırada alet- makine varlığının A1 işletmesinde % 13.60, A2 işletmesinde % 9.89 ve A3 işletmesinde % 8.26, üçüncü sırada nakit varlığının A1 işletmesinde % 1.91, A2 işletmesinde % 2.11 ve A3 işletmesinde % 1.77 olduğu belirlenmiştir. Tablo 4 incelendiğinde üç işletmede pasif sermaye içerisinde öz sermaye tutarının % 100 olduğu, yabancı sermayenin kullanılmadığı görülmektedir.

İşletmelerin sermaye unsurlarının havuz alanına ve işletme arazisi alanına oranları Tablo 5 de verilmektedir. A3 işletmesinin diğer iki işletmeye oranla daha fazla sermaye-yoğun işletme olduğu görülmektedir. A3 işletmesinde birim alana düşen aktif sermayenin A1 işletmesinin yaklaşık 4 katı olduğu belirlenmiştir.

fisheriessciences-Capital-indicators

Tablo 5. İşletmelerin sermaye göstergeleri
Table 5. Capital indicators of the enterprises

İşletme arazisi metrekaresine ve havuz metrekaresine göre balık varlığı incelendiğinde A3 işletmesinin diğer iki işletmeye kıyasla daha fazla balık varlığına sahip olduğu görülmektedir.

Tablo 6 da işletmelerin sabit ve değişken masrafları verilmektedir.

fisheriessciences-percentages-enterprises

Tablo 6. İşletmelerin masrafları ve yüzde oranları
Table 6. Expenses and their percentages of the enterprises

İncelenen işletmelerin brüt hasıla ve brüt hasılanın birim havuz alanına oranı Tablo 7 de verilmektedir. Tablodan da görüldüğü gibi en fazla brüt hasıla A3 işletmesinde, birim havuz alanına en fazla brüt hasıla ise A1 işletmesinde elde edilmiştir.

fisheriessciences-Gross-income

Tablo 7. İşletmelerin brüt hasıla ve verimliliği
Table 7. Gross-income and its productivity of the enterprises

İşletmelerin alabalık üretim maliyeti hesaplandığında işletmelerin sırasıyla 3.20, 2.51 ve 3.60 YTL’ye üretim gerçekleştirdikleri görülmektedir. Üç işletme birbirlerine çok uzak mesafelerde bulunmadıklarından alabalığın kg satış fiyatını aynı (5 YTL/kg) belirledikleri gözlenmiştir.

Brüt hasıladan değişken masrafların çıkartılması ile elde edilen ve yatırım sermayesinin faizi, çiftçi ve aile bireylerinin el emeğini içeren değer olarak tanımlanan brüt kar ve brüt hasıladan işletme masraflarının düşülmesi ile elde edilen ve sermayenin geliri olarak tanımlanan net kar (Soylu, 1988) üç işletme için ayrı ayrı hesaplanarak Tablo 8 de verilmektedir.

fisheriessciences-profit-enterprises

Tablo 8. İşletmelerin brüt kar ve net kar dağılımı (YTL)
Table 8. Distribution of gross-profit and net profit of the enterprises.

Tablo 8 incelendiğinde A2 işletmesinin en yüksek brüt ve net kara sahip olduğu görülmektedir.

Net kardan, kiraların düşülmesi ve amortismanın ilave edilmesi ile hesaplanan nakdi gelir ve sabit masraflardan amortisman ve aile iş gücü karşılığının çıkartılması ile elde edilen değerin değişken masraflara ilave edilmesi ile hesaplanan nakdi masraflar üç işletme için ayrı ayrı hesaplanmıştır (Tablo 9). Tablodan da görüleceği gibi nakdi geliri en yüksek olan ve nakdi masrafı en düşük olan işletme A2 işletmesidir.

fisheriessciences-expenditures-enterprises

Tablo 9. İşletmelerin nakdi gelir ve nakdi masrafları (YTL)
Table 9. Income and expenditures of the enterprises

İşletmelerin toplam yatırım sermayesi ile net kar arasındaki ilişkiyi açıklayan rantabilite oranları sırasıyla 20.98, 29.25 ve 14.29 olarak hesaplanmıştır. Rantabilite oranını yorumlayabilmek için cari faiz oranını yada işletmenin borçlarına uygulanan faiz oranının bilinmesi gereklidir. Eğer rantabilite oranı cari faiz oranından yüksekse işletme etkin çalışıyor demektir (İnan, 2003). 2003 yılında tarımsal kredilere uygulanan faiz oranı dikkate alındığında işletmelerin verimli çalışmadıkları anlaşılmaktadır.

Brüt hasılanın işletme yatırımını karşılama süresi olarak tanımlanan sermaye devir oranı (İnan, 2003), A1 işletmesi için % 58.24 olup süre 1.72 yıl, A2 işletmesi için % 58.72 olup süre 1.70 yıl, A3 işletmesi için %51.05 olup süre 1.96 yıl olarak hesaplanmıştır.

Güneş (1996)’ya göre pazarlama; malların ve hizmetlerin üreticiden tüketiciye ulaşımı aşamasında arz, talep, fiyat ve masraf faktörlerinin, çeşitli zaman, yer ve şekildeki durumlarını inceleyen bir bilim dalı olarak tanımlanmaktadır (İnan, 2001).

İncelenen işletmelerde porsiyonluk balığın pazarlama ağırlığı işletmecinin isteği ve tüketicinin talebine göre 200-250 g arası ve genelde canlı pazarlandıkları belirlenmiştir. Üç işletmenin balıklarını Vize, Tekirdağ, İstanbul gibi yakın yerleşim yerlerine, mahalli pazarlara; ve işletmeye gelen müşterilere pazarladıkları tespit edilmiştir. Pazarlama, aracı kullanmaksızın gerçekleşmektedir.

İlk işletme hemen su kaynağının yanında, ikinci işletme kaynaktan 2 000 m, üçüncü işletme ise 3 500 m mesafede kurulmuştur. Su kaynağının havuzlara yakın olmasında büyük yarar vardır. Kaynaktan uzaklaştıkça suyun yol boyunca ısınma ihtimali artmakta, çevre koşullarına bağlı olarak kirlenme riski ortaya çıkmaktadır. Türkiye’de kurulu gökkuşağı alabalığı işletmelerinin % 80’nin yerleşim merkezlerine 20 km’den az bir mesafede kurulduğu ve çoğunda elektrik ve telefon gibi hizmetlerin bulunduğu görülmektedir (Rad, 1999).

İşletme alanının kurulduğu bölgenin, gerek inşaat sırasında gerekli olan malzemelerin taşınması, gerekse üretim zamanında yem, yavru, porsiyonluk balık vs. kolayca nakledilmesi bakımından ulaşım yönünden elverişli olması istenir. İşletmelerin yerleşim birimlerine yakın olması inşaat giderlerini azalttığı gibi, işletme sırasında nakliye masraflarını da azaltmaktadır. Ayrıca işletmede çalışan personelin sosyal ihtiyaçlarının karşılanması yönünden işletmenin yerleşim birimlerine yakın olması önemli bir faktördür.

İncelenen işletmelerden bir tanesinin öz mülk (% 33.33), diğer iki işletmenin ise hazineye ait araziyi kiraladığı belirlenmiştir. Rad (1999)’a göre Türkiye genelinde mevcut alabalık işletmelerinin kurulduğu arazilerin %72’sinin öz mülk olduğu, Sayılı ve ark., (1999)’a göre Tokat ilinde faaliyet gösteren alabalık işletmelerinin % 36.40’nın öz mülk olduğu, Aydın (2000)’e göre ise Erzurum ilinde faaliyette bulunan alabalık işletmelerinin % 90’nın öz mülk olduğu belirtilmektedir.

İncelenen işletmelerden sadece A1 işletmesinde devamlı ve geçici yabancı iş gücü, diğer iki işletmede ise aile iş gücü kullanılmaktadır. İş gücü verimliliği açısından A2 işletmesi 6.94 kg/sa ile en verimli işletmedir. A3 işletmesi toplam iş gücü en fazla olmasına rağmen (11 520 sa/yıl) 2.60 kg/sa ile en düşük verime sahiptir. Korkmaz (2000) e göre iş gücü verimliliği 2.33 kg/sa, Çetin ve Bilgüven (1991) e göre ise 8.25 kg/sa olarak belirtilmektedir.

İşletmeler için yemlemenin uygun bir şekilde yapılması önemlidir. Düzgün yapılmayan yemleme sonunda; yüksek yem maliyeti, düşük üretim, su kalitesinin bozulması ve hastalıklarla mücadele gibi sorunlar ortaya çıkmaktadır (Cain and Garling, 1993). İncelenen işletmelerde kuru pelet yem kullanılmaktadır. Yemleme düzenli yapılmakta ve yem miktarı yemleme tablosuna göre veya tahmini olarak verilmektedir. Ete dönüşüm oranı en iyi işletme A2 işletmesi olup (1.20) bunu A1 işletmesi (1.22) ve A3 işletmesi (1.33) takip etmektedir. Bazı kaynaklarda alabalıkların ete dönüşüm oranını 1.00-1.50 olarak belirtilirken (Çelikkale ve ark., 1999), Türkiye ortalaması 1996 yılını kapsayan bir çalışmada 1.57’dir (Rad, 1999). Bu rakamlar ışığında işletmelerin yemi verimli kullandığı anlaşılmaktadır. Ete dönüşüm oranının aksine A2 işletmesi balık üretim verimliliği (19.10 kg/m3) ile son sırada gelmektedir. Bunun nedeni havuzlarında bulunan su hacminin üretim miktarına kıyasla fazla oluşudur. Fakat araştırmada hesaplanan balık üretim verimlilikleri 1996 yılını kapsayan bir çalışmada (Rad, 1999), Türkiye geneli için belirtilen ortalama 16 kg/m3 rakamına göre yüksektir.

İncelenen işletmelerde aktif içerisinde en fazla sermaye unsuru olarak A1 işletmesinde havuz varlığı % 24.90 ve balık varlığının % 31.90; A2 işletmesinde havuz varlığı % 39.55 ve balık varlığının % 26.77; A3 işletmesinde havuz varlığı % 31.78 ve balık varlığının % 39.31 olduğu görülmektedir. Marmara Bölgesinde yapılan bir çalışmada aktif sermaye içerisinde en fazla sermaye unsurunun % 41.05 oranı ile havuz varlığı oluşturmaktadır (Soylu, 1988). Güney Marmara Bölgesinde yapılan bir çalışmada en fazla sermaye unsuru olarak bina ve havuz sermayesi (% 27.60), balık sermayesi (% 9.70) ve alet-makine sermayesi (% 8.70) oluşturmaktadır (Çetin ve Bilgüven, 1991). Trakya Bölgesinde faaliyet gösteren alabalık işletmelerinde en fazla sermaye unsuru olarak havuz sermayesi (% 35.69), balık varlığı (% 22.15) ve alet-makine varlığı (% 17.24) oluşturmaktadır (Soylu, 1995). Tokat ili alabalık işletmelerinde en fazla sermaye unsuru balık sermayesi (% 31.70), bina ve havuz sermayesi (% 28.20) ve arazi ıslahı sermayesi (% 16.80) oluşturmaktadır (Sayılı ve ark., 1999). Rad, (1999)’a göre Türkiye genelinde alabalık işletmelerinde aktif sermaye içerisinde ilk sırada % 27 oranı ile havuz varlığı, ikinci sırada ise % 21 oranı ile balık varlığı gelmektedir. Erzurum’daki işletmelerde ise aktif sermaye içerisinde bina ve havuz sermayesi % 38.40 ve arazi sermayesi % 36.30’dur (Aydın, 2000).

İncelenen üç işletme % 100 öz sermaye ile işletilmektedir. Rad (1999), Türkiye genelinde alabalık işletmelerinde öz sermaye oranının % 85 olduğunu, 1995 yılında Trakya bölgesinde yapılan bir çalışmada öz sermaye oranının ortalama % 99.22 olduğu (Soylu, 1995), Tokat ili alabalık işletmelerinde öz sermaye oranı (% 87.30) olduğu (Sayılı ve ark., 1999), Güney Marmara Bölgesini kapsayan çalışmada öz sermayenin % 95.80 olduğu (Soylu, 1994), Erzurum’da faaliyette bulunan alabalık işletmelerinde ise öz sermaye oranının işletmeler ortalaması % 96.10 olduğu belirtilmektedir (Aydın, 2000).

Toplam yatırım sermayesi ile net kar arasındaki ilişkiyi açıklayan rantabilite; A2 işletmesinde % 29.25, A1 işletmesinde % 20.98 ve A3 işletmesinde ise % 14.29 olarak hesaplanmıştır. 2003 yılında tarımsal kredilere uygulanan faiz oranı dikkate alındığında işletmelerin verimli çalışmadıkları anlaşılmaktadır.

Erzurum’da faaliyet gösteren alabalık işletmelerinde rantabilite işletmeler ortalaması olarak % 2.62 (Kocaman ve ark., 2002), Eskişehir Çifteler’de alabalık işletmesinde yapılan çalışmada rantabilite oranı % 4.06 (Korkmaz, 2000), Güney Marmara Bölgesinde bulunan alabalık işletmelerinde rantabilite iller ortalaması % 64.24 (Çetin ve Bilgüven, 1991), Tokat ili alabalık işletmelerinde rantabilite % 37.89 (Sayılı ve ark., 1999) ve Türkiye genelinde faaliyet gösteren alabalık işletmelerinde ortalama rantabilite ise % 28.80 olarak belirtilmiştir (Rad, 1999).

Sermaye devir oranı incelendiğinde ise A2 işletmesi % 58.72 ve 1.70 yıl, A1 işletmesi için % 58.24 olup 1.72 yıl ve A3 işletmesi için % 51.05 ve 1.96 yıl hesaplanmıştır. Güney Marmara Bölgesi alabalık işletmelerinde % 48.92 ve 2.04 yıl hesaplanmıştır (Soylu, 1994). Korkmaz, (2000) Eskişehir-Çifteler’de yaptığı çalışmasında sermaye devir oranını % 59 ve 1.69 yıl olarak hesaplamıştır. Trakya Bölgesi alabalık işletmelerinde yapılan bir çalışmada sermaye devir oranı % 70.16 ve 1.43 yıl olarak hesaplanmıştır (Soylu, 1995).

Sonuç

Yapılan bu araştırma sonucunda, analize edilen işletmelerin kapasite belirlenmeleri, kapasite kullanım oranları, karlılık ve verimliliklerinin yetersiz oldukları belirlenmiştir. Bu tip araştırmalar, su ürünleri işletmelerinin daha rasyonel çalışmalarını sağlamak amacıyla yapılmaktadır. Ayrıca mevcut ve kurulacak işletmelere model oluşturması açısından da önem taşımaktadır.

References

Alpbaz, A., (1997). DünyadaveTürkiye’de Su ÜrünleriYetistiriciligininDünü, BugünüveGelecegi”, AkdenizBalikçilikKongresi, 5. Anonim, (1996). Aquaculture Production 1985-1994.

FAO Fisheries Circular No: 815 Revision 8. FIDI/C85 (Rev.5), FAO, Rome (1996). Anonim, (2001). Su Ürünlerive Su ÜrünleriSanayiSekizinciBesYillikKalkinmaPlaniÖzelIhtisasKomisyonRaporu, DPT Yayinlari No: 2575- ÖIK: 588,

Ankara. Aydin, A., (2000). Erzurum Ili SinirlariIçerisindeProjelendirilmisOlarakFaaliyetGösterenAlabalikIsletmelerinin (21 Adet) YapisalveEkonomikAnalizi, YüksekLisansTezi, Atatürk Üniversitesi Fen BilimleriEnstitüsü Su Ürünleri A.B.D., Erzurum, 62.

Cain, K., Garling, D., (1993). Trout Culture in The North Central Region, North Central Regional Aquaculture Center, Fact Sheet Series No: 108, April, 7.

Çelikkale, M. S., Düzgünes, E., Okumus, I., 1999. Türkiye Su ÜrünleriSektörü (Potansiyeli, MevcutDurumu, SorunlariveÇözümÖnerileri), I.T.O Yayin No:1999-2, Istanbul, 414.

Çetin, B., Bilgüven, M., (1991). Güney Marmara BölgesindeAlabalikYetistiriciligiYapanIsletmelerinYapisalveEkonomikAnalizi, E.Ü. Egitimin 10. Yilinda Su ÜrünleriSempozyumu, 12-14 Kasim 1991, 180. Günes, T., (1996).

TarimsalPazarlama, A. Ü. Z. F. Yayinlari, Yayin No: 1467, Ankara. Inan, I. H., (2001). TarimEkonomisiveIsletmeciligi, YayinKodu: ISBN 975-93281-0- 0 5.

Baski, Avci Ofset, Istanbul, 235. Inan, I. H., (2003). ÇiftlikYönetimivePlanlamasi, DersKitabi, Tekirdag, 43.

Kocaman, E. M., Aydin, A., Ayik, Ö., (2002). Erzurum’daFaaliyetGösterenAlabalikIsletmelerininYapisalveEkonomikAnalizi, E. Ü. Su Ürünleri Dergisi, 19(3-4): 319.

Korkmaz, A., (2000). Ankara ÜniversitesiZiraatFakültesiEskisehirÇifteler Su ÜrünleriIsletmesindekiAlabalikYetistiriciligininEkonomikAnalizi. YüksekLisansTezi, Ankara Üniv. Fen BilimleriEnstitüsüTarimEkonomisi A.B.D., Ankara, 65.

Rad, F., (1999). Türkiye’dekiGökkusagiAlabaligi (OncorhynchusmykissWalbaum, 1792) IsletmelerininTeknikveEkonomikAnalizi, DoktoraTezi, Ankara Üniversitesi Fen BilimleriEnstitüsü Su Ürünleri A.B.D., Ankara, 117.

Sayili, M., Karatas, M., Yücer, A., Akça, H., (1999). TokatIlindeAlabalikYetistiriciligiYapanIsletmelerinYapisalveEkonomikAnalizi, Türk-Koop Ekin Dergisi, 3(7): 66.

Soylu, M., (1988). Marmara BölgesindeTatli Su ÜrünleriÜretenIsletmelerinYapisalveEkonomikAnalizi, DoktoraTezi, I. Ü. DenizBilimleriveCografyaEnstitüsü Istanbul, 108.

Soylu, M., (1994). Marmara BölgesindeTatlisuÜrünleriÜretenIsletmelerinEko-nomikAnalizi, I.Ü. DenizBilimleriCografyaEnstitüsü 9(9).

Soylu, M., (1995). TrakyaBölgesiAlabalikIsletmelerininEkonomikAnalizi, E. Ü. Su Ürünleri Dergisi, 12(3-4): 203.

Ye, Y., (1999). Historical Consumption and Future Demand for Fish and Fish Products: Exploratory Calculations for the years 2015/30, FAO Fisheries Circular No. 946. Rome.
Select your language of interest to view the total content in your interested language

Viewing options

Post your comment

Share This Article

Flyer image
journal indexing image
 

Post your comment

captcha   Reload  Can't read the image? click here to refresh