Reach Us +44-1477412632
All submissions of the EM system will be redirected to Online Manuscript Submission System. Authors are requested to submit articles directly to Online Manuscript Submission System of respective journal.

The fish fauna of K ı nac ı k Brook and Afrin Stream (Kilis, Turkey)

Mahmut Dağlı*

İnönü Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Biyoloji Eğitimi Bölümü, Malatya

*Corresponding Author:
Mahmut DAĞLI
İnönü Üniversitesi, Eğitim Fakültesi Biyoloji Eğitimi Bölümü
Malatya TÜRKİYE
Tel: (+90 422) 341 00 10-4220
Fax: (+90 422) 341 00 42
E-mail: [email protected]
 
Visit for more related articles at Journal of FisheriesSciences.com

Abstract

This study was carried out between July 2005 and June 2006 in order to determine the fish fauna of Kınacık Brook and Afrin Stream. In this study, 7 species, Leuciscus lepidus (Heckel, 1843); Capoeta barroisi (Lortet, 1894); Capoeta damascina (Valenciennes, 1842); Garra rufa (Heckel, 1843); Barbus pectoralis Heckel, 1843; Pseudophoxinus kervillei (Pellegrin, 1911); Alburnoides bipunctatus (Bloch, 1872) belong to Cyprinidae and 5 species, Barbatula panthera (Heckel, 1843); Paracobitis tigris (Heckel, 1843); Paracobitis malapterura (Valenciennes, 1846); Oxynoemacheilus samantica (Banerescu and Nalbant, 1968) and Oxynoemacheilus argyrogramma (Heckel, 1846) belong to Balitoridae were identified. The systematic characteristics of fish species were explained. These characteristics were compared with in previous studies.

Keywords

Fauna, Kınacık Brook, Afrin Stream, Kilis

Giriş

1939 yılına kadar Türkiye tatlısu balık faunası ile ilgili yapılan çalışmaların tamamı yabancı araştırmacılara ait olup ilk çalışma Abbott (1835) tarafından yapılmıştır. Türkiye’ye çeşitli amaçlar için gelen yabancı araştırmacılar balık numunelerini kendi ülkelerine götürerek onlarla ilgili taksonomik yayınlar yapmışlardır (Geldiay ve Balık, 1996). 1940-1949 yılları arasında yerli araştırmacılar konuyla ilgili önemli çalışmalar yapmışlardır. Bu çalışmalardan ilki Sözer (1941) tarafından çok karışık bir grup olan Gobiidae üzerine yapılmıştır. 1950-1970 yıllarında yerli araştırmacıların yaptığı çalışmalar bir duraklama devresine girmiştir. Bu dönemde daha çok yabancı araştırmacılar tarafından yapılan çalışmalar ağırlık kazanmıştır (Kuru, 1975). 1970’lerden sonra yerli araştırmacıların günümüze kadar yaptığı çeşitli faunustik çalışmalar sonucunda ülkemiz tatlısu balık faunasının büyük bir kısmı ortaya çıkarılmıştır.

Konu ile ilgili olarak taranan literatürlerden Kilis ilinin balık faunasıyla ilgili olarak Kuru (1975) Kazıklı Suyu’nda Carasobarbus luteus Heckel,1843’ün kaydında başka herhangi bir çalışmaya rastlanılmamıştır. Kınacık Deresi ve Afrin Çayı’ndaki balık türlerinin tespit edilmesi Kilis ilinin biyolojik zenginliğinin ortaya çıkarılması ve korunmasına katkıda bulunması açısından önem taşımaktadır.

Materyal ve Metod

Kınacık Deresi (Aslanlı Suyu) kaynağını Polateli ilçesinin batısında almaktadır. Afrin Çayı, Asi nehrinin önemli bir kolunu oluştur olup başlangıç kaynakları Gaziantep’in batısındaki Sof dağından inen dereler ve daha batıdaki Kartal Dağı’ndan beslenen ve Afrin’den de güçlü olan Sabun Suyu Çayı’dır. Güneye doğru Dümbüllü Dağı’ndan itibaren Deliçay ve Kınacık Deresi’ni alan Afrin Çayı il sınırları içinde yaklaşık 70 km’lik uzunluğa erişerek Kilis il sınırını terk eder. Afrin Çayı bir süre Suriye’den geçtikten sonra, Reyhanlı kasabasının kuzeyinden Hatay iline girer ve Karasu Çayı ile bugün kurutulmuş olan Amik Gölü yatağında birleşerek Asi Nehri’ne dökülmektedir.

Balık numuneleri, araştırma sahasını temsil edebilen 7 istasyondan (Şekil 1) 220V ve 650 wattlık elektro-şoker aleti ve balık kepçeleri kullanılarak temin edilmiştir. Yakalanan örnekler %4'lük formaldehit çözeltisinden tespit edilmiştir. Değerlendirmeye tabi tutulacak örnekler çeşme suyunda uzun süre bırakıldıktan sonra her örnek üzerinde aşağıdaki işlemler yapılmıştır.

1. Sistematik açıdan önem taşıyan metrik ve meristik özellikler değerlendirildi.

2. Ağız yapısı, bıyık sayısı ve bulunduğu yer, yüzgeçlerin konumu incelendi.

3. Cyprinidae familyası için karakteristik olan farinks dişlerinin sırası, sayısı ve yapısı tespit edildi.

Değerlendirmelerde balık ölçme cetveli (mm), lup ve ölçme pergelleri kullanıldı. Değerlendirilen örnekler %70'lik etil alkol içeren cam kavanozlarda muhafaza edilmektedir.

fisheriessciences-research-area

Figure 1: The research area and sampling stations.

Bulgular ve Tartışma

Bu çalışmada toplam 211 birey incelenmiştir. Belirlenen familyalara ait türlerin sistematiği Kuru (1975) esas alınarak aşağıdaki şekilde sınıflandırılmıştır.

Regnum: Animalia

Phylum: Chordata

Subphylum: Vertabrata

Cladus: Gnathostomata

Superclassis: Pisces

Classis: Osteichthyes

Subclassis: Actinopterygii

Superordo: Teleostei

Ordo: Cypriniformes

Subordo: Cyprinoidei

1. Familia: Cyprinidae

Leuciscus lepidus (Heckel, 1843)

Capoeta barroisi (Lortet, 1894)

Capoeta damascina (Valenciennes, 1842)

Barbus pectoralis Heckel, 1843

Pseudophoxinus kervillei (Pellegrin, 1911)

Alburnoides bipunctatus (Bloch, 1872)

2. Familia: Balitoridae

Barbatula panthera (Heckel, 1843)

Paracobitis tigris (Heckel, 1843)

Paracobitis malapterura (Valenciennes, 1846)

Oxynoemacheilus samantica (Banerescu and Nalbant, 1968)

Oxynoemacheilus argyrogramma (Heckel, 1846)

1. Familia: Cyprinidae

Leuciscus lepidus (Heckel, 1843)

Tip Lokalitesi: Musul

Diyagnostik özellikleri: Çolak (1981)’a göre, D: III 8, A: III 9-10, L. Lat: 48-4

İncelenen 30 numuneye göre, D: III (7) 8, A: III 9-10, L.lat.: 40-46. FD: 2.5-5.2 şeklinde dizilmiştir.

Morfolojik özellikleri: Ağız dorsal konumludur. Vücut genellikle gümüş renginde olup sırt bölgesi daha koyudur. Yüzgeçler üzerinde portakalımsı renk belirgin şekilde görülür. Vücut oranları (Tablo 1) Çolak (1981), Erdemli (1987), Örün ve Erdemli (1996)’ye benzerlik göstermektedir.

fisheriessciences-Body-rations

Table 1: Body rations of L. Lepidus

Capoeta barroisi (Lortet, 1894)

Tip Lokalitesi: Antakya

Diyagnostik özellikleri: Alp vd. (1998) göre; D: III-IV 8-9, A: III 5, L lat.: 76-84.

İncelenen 12 numuneye göre, D:III-IV 8-9, A: III 5, L. lat.: 68-76, FD: 2.3.4-4.3.2

Morfolojik özellikleri: Vücut yüksek ve yanlardan basıktır. Ağız ventral konumlu ve köşelerinde bir çift bıyık taşır. Renk dorsalde gri, ventralde beyazımsıdır. Vücut , baş, dorsal ve kaudal yüzgeçler üzerinde siyah lekeler bulunur. Dorsal yüzgeç hafif iç bükey, pektoral, ventral, anal yüzgeçler ise dış bükeydir. Vücut oranları (Tablo 2) Bostancı (2006)’a benzerlik göstermektedir. Ancak BU/GÇ oranı bulgularımızdan daha büyük bulunmuştur.

fisheriessciences-Body-rations

Table 2: Body rations of C. barroisi

Capoeta damascina (Valenciennes, 1842)

Tip Lokalitesi: Jordon Nehri

Diyagnostik özellikleri: Pellegrin (1928)’e göre, D: III-IV 8-9, A:III 5, L.lat: 68-75.

İncelenen 18 numuneye göre, D: III-IV 8-9, A: III 5, L.lat: 63-75, FD: 2.3.4- 4.3.2

Morfolojik özellikleri: Dorsal yüzgecin dallanmamış sonuncu şuası kemikleşmiş ve arka kenarı testere dişi şeklindedir. Vücut rengi sırtta gri kahverengi, karın kısmı ve yan tarafları sarımsı beyazdır. Ağız ventral

konumlu ve bir çift kısa bıyık taşır. Vücut oranları (Tablo 3) Bostancı (2006)’ya benzerlik göstermektedir. Ancak BU/GÇ oranı bulgularımızdan daha büyük bulunmuştur.

fisheriessciences-Body-rations

Table 3: Body rations of C. damascina

Barbus pectoralis (Heckel, 1843)

Tip Lokalitesi: Asi Nehri

Diyagnostik özellikleri: Bostancı (2006)’ya göre; D: IV 8-9, A: III 5, P: 17-19, V :I 8, L.lat: 52-54

İncelenen 20 numuneye göre D: III-IV 8-9, A: III 5, L.lat: 48-52, FD: 2.3.4- 4.3.2

Morfolojik özellikleri: Baş geniş ve burun nispeten sivridir. Ağız ventral konumlu ve etrafında iyi gelişmiş iki çift bıyık bulunur. Dorsal yüzgecin son basit ışını orta derecede kemikleşmiş ve arka kenarı testere dişi şeklindedir. Vücut oranları Tablo 4’de verilmiştir.

fisheriessciences-Body-rations

Table 4: Body rations of B. pectoralis

Garra rufa (Heckel, 1843)

Tip Lokalitesi: Halep

Diyagnostik özellikleri: Ekingen ve Sarıeyyüboğlu (1981)' na göre, D: III 8-9, A: II 5, L. Lat.: 35-40.

İncelenen 22 numuneye göre; D: III 8, A: II 5, L.Iat.: 36-38. FD: 2.4.5-5.4.2.

Morfolojik özellikleri: Ağız ventral konumlu ve hilal seklinde olup 2 çift kısa bıyık taşır. Renk dorsalde yeşilimsi-kahverengi, ventralde açık kahverengidir. Burun ucu küttür ve üzerinde kabarcıklar bulunur. Vücut oranları (Tablo 5) Erdemli ve Kalkan (1996), Dağlı ve Erdemli (2003)’ye benzerlik göstermektedir.

fisheriessciences-Body-rations

Table 5: Body rations of G rufa.

Alburnoides bipunctatus (Bloch, 1872)

Tip Lokalitesi: İsveç

Diyagnostik özellikleri: Kuru (1975)’ya göre; D: II-III 8 (9), A: III (10) 11-16, L.Iat.: 47- 54.

İncelenen 10 numuneye göre D: III 8, A: III 12-14, L.Iat.: 46-52, F.D: 2.5-5.2.

Morfolojik özellikleri: Vücut yanlardan yassılaşmış olup iri pullarla kaplıdır. L. Lat boyunca siyah pigment taneciklerinden oluşmuş çift sıralı makine dikişi şeklinde lekeler bulunur. Ağız terminal konumlu ve dudaklar iyi gelişmemiştir. Vücut oranları (Tablo 6) Erdemli ve Kalkan (1996), Bostancı (2006)’ya benzerlik göstermektedir.

fisheriessciences-Body-rations

Table 6: Body rations of A. bipunctatus

Pseudophoxinus kervillei (Pellegrin, 1911)

Tip Lokalitesi: Asi Nehri

Diyagnostik özellikleri: Pellegrin (1928)’e göre, D: III 7-8, A: II-III 7-8, P: I 12, V: I 7, L.Iat.: 37-42

İncelenen 13 numuneye göre D: III 8, A: III 6-7, L.Iat.: 38-45, F.D: 5-4.

Morfolojik özellikleri: Vücut oval şekilli ve yanlardan hafif basık olup küçük pullarla örtülüdür. Burun küt ve ağız terminal konumludur. Ventral yüzgeçler, dorsal yüzgecin biraz önünden başlar. Vücutlarının yan taraflarında boylu boyunca uzanan siyah renkli birer bant bulunur. Vücut oranları Tablo 7’de verilmiştir.
fisheriessciences-Body-rations

Table 7: Body rations of P. kervillei

2. Familya: Balitoridae

Barbatula panthera (Heckel, 1843)

Tip Lokalitesi: Şam

Diyagnostik özellikleri: Kuru (1975)’ya göre; D: II-III 7-8 (9), A: II 5, V: I 6

İncelenen 30 numuneye göre, D: III 8, A: II 5- 6, P: I 8-9, V I 5-6.

Morfolojik özellikleri: Kafa kısmı siyah noktalardan meydana gelmiştir. Ağız köşelerinde üç çift ince bıyık bulunur. Vücut yanlardan hafif basık ve sarı renkli olup birbirine girmiş çok sayıda küçük kahverengi lekeler vardır. Linea lateral en fazla dorsal yüzgecin yarısına kadar devam etmektedir. Kuyruk sapı kısadır. Vücut oranları (Tablo 8) Kuru (1975), Erdemli ve Kalkan(1996)’a benzerlik göstermektedir.

fisheriessciences-Body-rations

Table 8: Body rations of O. panthera

Paracobitis tigris (Heckel, 1843)

Tip Lokalitesi: Halep

Diyagnostik özellikleri: Erdemli and Kalkan (1996)’a göre; D: II-III (7) 8 (9), A :II 5.

İncelenen 28 numuneye göre; D:III/8, A:II 5-6.

Morfolojik özellikleri: Renk değişken olmakla beraber genellikle gri-sarı görünüşlüdür. Vücut üzerinde sırttan başlayıp karın kısmında biten 12- 15 adet kahverengi bant şeklinde leke bulunur. Kuyruk kısmı geniş ve üst kısmında küçük bir karina bulunur. Kaudal yüzgeç üzerinde 2-3 sıra leke bulunur. Vücut oranları (Tablo 9) Kuru (1975), Erdemli ve Kalkan (1996)’a benzerlik göstermektedir.

fisheriessciences-Body-rations

Table 9:Body rations of P. tigris

Oxynoemacheilus argyrogramma(Heckel, 1846)

Tip Lokalitesi: Halep

Diyagnostik özellikleri: Pellegrin (1928)’e göre, D: III 8, A: II 5, P: I 9-10, V: I 5-6

İncelenen 15 numuneye göre, D: III (8)-9, A: II 5, P: I 9, V: I 5-6.

Morfolojik özellikleri: Vücut silindirik olup özellikle arka kısımlarda basıktır. Vücut üzerinde genellikle L. Lat boyunca yarıda kesilen 10-12 adet siyah- kahverengi bant mevcuttur. L. Lat. kuyruk sapının başlangıç kısmına kadar uzanmaktadır. Ventral yüzgeç anal açıklığa kadar uzanmaktadır. Vücut oranları (Tablo 10) Bostancı (2006)’a benzerlik göstermektedir Ancak BU/GÇ oranı bulgularımızdan daha küçük bulunmuştur.

fisheriessciences-Body-rations

Table 10: Body rations of O. argyrogramma

Oxynoemacheilus samantica (Banarescu and Nalbant, 1968)

Tip Lokalitesi: Seyhan Nehri

Diyagnostik özellikleri: Bostancı (2006)’ya göre; D: II 8, A: II 5, P: I 10- 12, V: I 5-7.

İncelenen 16 numuneye göre, D: III 8, A: II 5, P: I 9-10, V: I 6-7.

Morfolojik özellikleri: Vücut silindirik olup ufak pullarla kaplıdır. Linea lateral tamdır. Vücut üzerinde genellikle L. Lat. boyunca dizilen 8-10 adet siyah-kahverengi leke bulunur. Vücut oranları (Tablo 11) Bostancı (2006)’a benzerlik göstermektedir. Ancak BU/GÇ oranı bulgularımızdan daha küçük bulunmuştur.

fisheriessciences-Body-rations

Table 11: Body rations of O. samantica

Paracobitis malapterura (Valenciennes, 1846)

Tip Lokalitesi: Suriye

Diyagnostik özellikleri: İncelenen 9 numuneye göre, D: III 7-8, A: III 5, P: I 10- 12, V: I 6-7.

Morfolojik özellikleri: Linea lateral tam olmayıp dorsal yüzgecin önünde sonlanmaktadır. Vücut üzerinde 10-13 adet dikey bant bulunmaktadır. Dorsal ve anal yüzgeçler dış bükey iken kuyruk yüzgeci genellikle düzdür. Kuyruk sapının dorsal ve ventralinde iyi gelişmiş bir krista bulunmaktadır. Dorsal krista dorsal yüzgecin bitimine kadar uzanmakta ve üzerinde 4- 5 sıra siyah lekeler bulunmaktadır. Vücut oranları Tablo 12’de verilmiştir

fisheriessciences-Body-rations

Table 12: Body rations of P. malapterura

Sonuç

Kınacık Deresi ve Afrin Çayı sularını Asi nehri vasıtasıyla Akdeniz’e göndermektedir. Afrin Çayı, kışın geçit vermeyecek kadar geniş ve yaygın akar. Yazın ise Amik ovası akarsu havzasına inemeyecek kadar suları çekilir. Son yıllarda akarsu ve kaynakların sulamada kullanılması, yaz aylarında akarsuların bazı bölgelerde tamamen kurumasına yol açmıştır. Bu durum balık türlerini olumsuz yönde etkilemektedir. Kilis İli Çevre Durum Raporu (2006)’na göre Afrin Çayı üzerinde Afrin Barajı’nın yapımı planlandığında mevcut balık türlerinin tespit edilmesi önem arz etmektedir.

Bu çalışma sonucunda her iki çay sisteminde Cyprinidae familyasına ait Leuciscus lepidus, Capoeta barroisi, Capoeta damascina, Garra rufa ve Balitoridae familyasına ait Barbatula panthera, Paracobitis tigris, Paracobitis malapterura, Oxynoemacheilus samantica ve Oxynoemacheilus argy-rogramma türleri tespit edilmiştir. Ancak Cyprinidae familyasına ait olan Pseudophoxinus kervillei, Alburnoides bipunctatus sadece Kınacık Deresi’nde, Barbus pectoralis ise sadece Afrin Çay’ında tespit edilmiştir. Pseudophoxinus kervillei ve Balitoridae familyasına ait türler gayet küçük olduklarından ekonomik öneme sahip değildir. Ancak biyolojik zenginliği oluşturmaları ve besin zincirinde yer almaları açısından önemlidirler. Bu türler genellikle temiz suları tercih ettiğinde aynı zamanda su kalitesinin önemli bir indikatörüdürler. Pseudophoxinus kervillei (IUCN (2006) Kırmızı Liste kategorilerine göre EN (endangered): Soyu tükenme tehlikesi çok büyük olan türler grubuna girmektedir. Bu türün bireyleri su yüzeyine yakın yerlerde gruplar halinde dolaşarak sivrisinek larvalarını topladıklarından sivrisineklerle biyolojik mücadelede rolleri büyüktür

Kısaltmalar

Araştırma sahasından yakalanan balık örneklerinin metrik ve meristik karakterleri için kullanılan simgeler ve kısaltmalar:

A: Anal yüzgeç

BU: Baş uzunluğu

D: Dorsal yüzgeç

GÇ: Göz çapı

L. lat.: Linea lateral

Min: Minumum

Mak: Maksimum

Ort: Ortalama

P: Pektoral yüzgeç

SB: Standart boy

SS: Standart sapma

V: Ventral yüzgeç

VG: Vücut genişliği

VY: Vücut yüksekliği

FD: Farinks Dişleri

Kaynaklar

Abbott, K. E. (1835). Letter accompanying a Collection from Trebizond and Erzeroun. Proc. Zool. Soc. London 3: 89–92.

Alp, A., Kara, C., Büyükçapar, H. M., 1998. Sır Baraj Gölünde Yaşayan Tatlısu Balıkları Üzerine Faunistik Bir Araştırma. II. Uluslararası Kızılırmak Fen Bilimleri Kongresi, Kırıkkale.

Bostancı, Z., 2006. Seyhan, Ceyhan ve Asi Nehirlerinde Yaşayan Balıkların Sistematik Yönden İncelenmesi. Yüksek Lisans Tezi, Danışman Seyhan, K., Karadeniz Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Trabzon.

Çolak, A., 1981. Keban Baraj Gölünde Bulunan Balık Türleri. Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi, 28(1-4): 167-181.

Dağlı, M. ve Erdemli A Ü., 2003. Şiro Çayı Balıklarının Taksonomik Yönden İncelenmesi, XII. Ulusal Su Ürünleri Sempozyumu, 216-221, Elazığ.

Ekingen, G. ve Sarıeyyüboğlu, M., 1981. Keban Baraj Gölü Balıkları. Fırat Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi VI (1-3): 7-22.

Geldiay, R. ve Balık, S., 1996. Türkiye Tatlısu Balıkları (II. Baskı), Ege Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi Yayınları, No: 16, 532, İzmir

Erdemli, A.Ü., 1987. Hotamış Gölü Balıklarının Taksonomik Yönden Araştırılması, İnönü Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, 1(1): 38- 56

Erdemli, A.Ü. ve Kalkan, E., 1996. Tohma Çayı Balıkları Üzerinde Faunistik Bir Araştırma. Turkish Journal of Zoology, 20: 153-160, Ek Sayı, TÜBİTAK

Kuru, M., 1975. Dicle-Fırat, Kura-Aras, Van Gölü ve Karadeniz Havzası Tatlısularında Yaşayan Balıkların (Pisces) Sistematik ve Zoocoğrafik Yönden İncelenmesi, Atatürk Üniversitesi Fen Fakültesi (Doçentlik Tezi)

Kuru, M., 1975. Doğu Anadolu Bölgesinin Balık Faunası, Atatürk Üniv. Yayınları, No: 348, 62, Erzurum,

Örün, İ. ve Erdemli, A., 1996. Kahta (Adıyaman) Çayı Balıklarının Taksonomik ve Faunistik Yönden İncelenmesi. XIII. Ulusal Biyoloji Kongresi, 98-110, İstanbul.

Pellegrin, J., 1928. Des poissions des eaux douces d’Asie-Mineure Voyage Zoologıque Gadeau De Kerville. Tome II, 135, Paris.

Sözer, F. (1941), Les Gobiidés de la Turquie. İstanbul: İstanbul Üniv. Fen Fak. Mecm., Ser. B, 6: 128–169.
Select your language of interest to view the total content in your interested language

Viewing options

Post your comment

Share This Article

Flyer image
journal indexing image
 

Post your comment

captcha   Reload  Can't read the image? click here to refresh